Üzerinden çok zaman geçmesine rağmen, çok değerli bilgiler içerdiğinden, Ağustos 2009′da yapılan Teke Tek programına katılan üstad Halil İnalcık hocanın bazı satır başlarını paylaşmak istiyoruz. İzlemek için şuraya bakılabilir.
***
*Osmanlı Rodos dolayısıyla [şövalyeler] Akdeniz çıkamıyordu. Kanuni batıya dönmeye inanıyordu. ilk seferi Belgrad’dan sonra Rodos’a yürüdü ve başarılı oldu ondan sonra Osmanlı Hayreddin’in de desteği ile 30-40 sene içinde Akdeniz’in hakimi oldu.
*Kanuni’nin Romayı almak ve batı Romaya da hâkim olmak daima aklındaydı. Korfu seferi olarak bilinen sefer aslında Roma seferidir. Fatihin Otronto seferi gibi. İşte Süleyman bu arzusuna ulaşmak için bu seferi yaptı ama bu sefer başarılı olmadı. Venedik büyük deniz kuvveti ki evvela Adriyatik denizinde adalara hâkim. Öncelikle bu adaları almak lazım, ardından Venedik donanmasını ki Akdeniz’in büyük deniz gücü (sea power ) onu yenmek lazım. Ardından İtalya’nın sahilleri baştan başa kalelerde döşeli. Görüldüğü gibi 3 tane büyük engel var Roma’yı almak için. Korfu da büyük zaman kaybedildi öyle kaldı.
*Osman gazi hakkında bu gün bildiklerimizin pek çoğu masal, yahut bir İngiliz’in dediği gibi bir karanlık kuyu.
*Aşıkpaza (ki aşıkpaşazadenin dedesi) Osman gazi ile muasırdır. Garipname adlı 4 ciltlik bir eser yazmıştır. Bu eserde bir fasıl var Alp kimdir Alperen kimdir anlatıyor. Alp olmak için 9 şart lazımdır diyor. Ata binmesi iyi süvari olması kılıcı olması vs. Çünkü kılıç çok mukaddestir onun üzerine yemin ederler diyor. Aynen şövalyeler gibi. Sonra batılılar karşısında bize çok üstünlük veren katı yay dediğimiz yaydan bahsediyor. Alperenden de bu gün yanlış bahsediliyor. Orada dervişlere Alperen derler diyor. Yazıcızâde Tevârih-i Âli Selcuk’da Osman gaziye alp diyor. Osman alp diyor. Biz buradan Osman’ın alp olduğunu anlıyoruz alperen değil. Garipname de bize alp’in ne demek olduğunu tarif ediyor zaten. Dolayısı ile Osman gazi bir nevi şövalye diyebiliriz.
*1299 tarihi sonradan uydurulmuştur. Aşıkpaşazade’nin 15. Asır sonunda bunu yazar, geç bir tarihtir. Ama çağdaş bir tarih Pahimeres’e bakabiliriz. O eserinde “ Atamanes “ diye birinden bahseder. Bafeus savaşının tam tarihini veriyor burada. 27 Temmuz 1302 işte bu tarih kuruluş tarihi olmalıdır.
*Bizim klasik müzik dediğimiz saray musikisi İran’dan daha doğrusu Azerbaycan’dan gelmedir. Klasik musikide üstat Timur devrinde yaşamış büyük Abdülkadir Merâgi’dir . Osmanlılar o zamanlar Klasik musikiden yüksek musikiden bihaber olmakla birlikte özellikle II. Murad devrinde bunu Osmanlı sarayına almak için çok çalışmalar yapıyorlar. Daha sonra Abdülkadir Merâgi’nin oğlu Abdülaziz İstanbul’a celp ediyorlar, onunla beraber başka musikişinaslar da geliyor. Bu yüksek klasik musikinin teorisini II. Murad zamanında Şükrullah çelebi (ki aynı zamanda tarihçi Behçet’üt- Tevarih) ilk Türkçe edvâr’ı yazar.
*Yüksek musiki ve şiir Azerbaycandan gelmedir. Ama onlarda İran’dan alıyorlar.
*Timur’un oğlu Şahruh II. Murad’a bir hil’at gönderdi ve giymesini istedi bir tabiiyet göstergesi olarak ve II. Murad giydi. Çünkü Şahruh’dan çekindiler. Şahruh doğu Anadoluya gelmişti. İşte bu Şahruh ve Osmanlı rekabetinde Osmanlılar kendi boylarının soylarının tarihini yazdılar. Yazıcızade Tevarih-i Âli Selçuk’u yazdı bu konuda.
*Osmanlı devletini asıl kuran, İranî yüksek bürokrasiyi getiren, defter tutma, tahrir sistemini ve getiren Çandarlılardır. Onun için halk kitabı olan anonimler Çandarlılara hücum eder. Çünkü bu bürokratik yapılanma sistemi gazilerin o serbest hayatına müdahale ediyor.
*Viyana neden alınamadı. Tasavvur edin İstanbul’dan Viyana’ya kadar 1 mevsimde gideceksiniz önünüzde nehirler var köprüler kuracaksınız o zamana kadar hazan geliyor. Bizim tımarlı sipahilerin bu zamana harçlıkları bitiyor. Çünkü Tımarlı sipahilere yeniçeri gibi maaş verilmezdi. Zaten sefer mevsimi sonbaharda bitiyordu.
*Fatih devrinde Roma için Gedik Ahmet paşa, 500 kişi ile İtalya’ya çıktı Otrontoyu aldı. Ardında Rumeli’ne geçerek asıl orduyu Rumeli ordusunu hazırladı ve İtalya fethine başlayacaktı fakat tam o sırada Fatih öldü. Bayezid onu çağırdı ve İtalya işi kaldı. Oradaki 500 kişiyi daha sonra Napoli kralı hizmetine aldı ve İtalya’da ki bütün savaşlarda bu 500 kişi ile üstün bir konuma geldi.
*Klasik edebiyat Germiyan ilinde doğmuştur. Neden Germiyan? Osmanlı ile savaşı Aydınoğluna Osmanoğluna bırakmışlar. Kendileri çok zengin zenginlik sebebi de Şaphane. Avrupa da 1540’da bulunana kadar şap yok! kumaş rengini tesbit için şap şart. Bunun için bütün Avrupa kumaş sanayi bizden giden şap’a bağlı. Şap’ın en iyisi de Karahisar’da çıkar. (Şebinkarahisar aslı Şap’ın Karahisardır.) Buradan senede 100 bin dolayında altın Germiyan sarayına geliyor. Şairler Azarbaycan’dan Konya’dan Germiyan sarayına geliyor ve klasik edebiyat burada filizleniyor. Osmanlı sonradan 1380-81’lerde Bayezid’in Kütahya ya vali olması bunlar onun hizmetine giriyorlar. Dolayısı ile klasik edebiyat başlar oradan giriyor.
*Klasik edebiyat İran’da başlar ama bunu Rönesans gibi düşünmek lazım. Mesela Rönesans İtalya da doğar ama kendine özgü bir Alman rönesansı vardır bir İngiliz rönesansı vardır. Bu da onun gibi İran da olmuş ama bir Osmanlı rönesansı vardır diyebiliriz.
*Anadolu da bir kültür birliği ve devamlılığı var. Biz Türkler orta Asyadan büyük kütleler halinde geldik evet ama buradaki yerli toplumlarla kaynaştık. Mesela orta anadoluda sof yapan kumaş yapan Ermeniler batı anadoluda denizli leodikea (ki bütün roma imparatorluğuna kumaş üretimi yapan bir yer) Aşıkpaşazade Denizli’nin kumaşlarında överek bahsediyor 15. Asırda. Bakın 2000 sene aynı gelenek devam ediyor alenen.
*Anadolu da etnik birlik ve beraberlik sayesinde kaynaşarak bir dünya imparatorluğu kurabildik. Eğer bu gün etnik ayrılıklara düşersek parçalanarak mahvoluruz. Osmanlıyı büyük yapan da aynı! Aynı tesanütte birlikte olmalıyız. Eğer öyle olursa yeni bir imparatorluk kurarız. İşte tarihçinin büyük vazifesi bunu göstermek.
*Her şeyi Orta Asya’ya bağlayamayız şiir oradan geliyor edebiyat oradan geliyor yaşantı oradan geliyor diyemeyiz. Evet, orada da geliyor ama burada bir sentez var. Burada kaynaştık yeni bir kültür olduk. Türk’ün önemi nedir burada Türk devlet kurdu bütün halkları topladı birleştirdi imparatorluk yaptı. Türkün dehası burada devlet kuruculuğudur. Otoritesidir. Bunu işte Türk orta Asya’dan getirdi.
*Yeniçeri Avrupa’nın ilk daimi ordusudur. 12 bir yeniçeri.
*Bayezid daha savaşa girmeden savaşı kaybetmişti. Bayezid için Neşri tiznef der. Öyledir.
*Timur’un 2 ideolojisi vardı. 1.si Cengiz ideolojisini ihya etmek 2. si gaza. Bunu ispat için Anadolu’ya gelince İzmir’i aldı. Osmanlı 7 senedir gaza ediyordu Timur 15 günde aldı.
*Sümer’den beri bu gün yaşattığımız bir çok adetler sosyal hadiseler kurumlar 5.000 sene önceden geliyor. Farkında değiliz. Medeniyet hurafeler inanışlar her şey her şey bir tekip halinde geliyor. Onun için tarihi bilmek lazım! Niçin hafta 7 gün? Gün neden 24 saat mesela? Sümer’de öyleydi.
*Osmanlıdaki çift-hane sistemi Hamurabi kanunlarına kadar gidiyor.
*Sümer’de de Osmanlılardaki gibi bîrun Enderun vardır.
